10.10.06

De Engelen van Bergen


Tijdens de begindagen van de Eerste Wereldoorlog trekt het Britse expeditieleger zich hals over kop terug uit Bergen (Mons). Een Londens dagblad publiceert in die periode een artikel, getiteld ‘De Boogschutters.’ De bijdrage is van de hand van een auteur van griezelverhalen, Arthur Machen, en het is bedoeld om het al zo beproefde moreel van de Engelse soldaten hoog te houden. In de reportage wordt verteld dat, toen de Duitsers zich opmaakten voor de genadeslag, zij aan de hemel een groots visioen zagen van een spookachtig leger dat de Engelsen ter hulp snelde. Dit spookleger zou samengesteld zijn uit de boogschutters van de Slag bij Agincourt, waar de Engelsen in 1415 een glorieuze overwinning hadden behaald. De spooksoldaten hadden voor de gelegenheid de gedaante aangenomen van heuse engelen.
‘Symbolen van hoop waren het,’ zo verklaarde Arthur Machen achteraf. ‘Niet meer en niet minder. Symbolen van hoop in een verhaal en alleen maar een verhààl, dat ik weliswaar geschreven had in de vorm van een nieuwsbericht, om de boodschap krachtiger te laten overkomen.’
Groot was de verbazing van de schrijver, toen na de publicatie van zijn fictieve reportage tientallen Britse soldaten verklaarden dat zij de ‘Engelen van Bergen’ met hun eigen ogen gezien hadden. Jaren later nog hielden de veteranen van Bergen voet bij stuk, zelfs toen Arthur Machen verklaarde dat hij het hele verslag verzonnen had: zij hadden met hun eigen ogen gezien hoe hemelse heerscharen dwars door de kruitdamp oprukten naar de Duitse linies… de Engelen van Bergen die hen het leven hadden gered, omdat zij de kansen voor de Britten hadden gekeerd…
Waren de Engelen van Bergen een hallucinatie, het gevolg van massahysterie, veroorzaakt door het krantenartikel van Arthur Machen?… Wie zal het zeggen… In 1930 verklaarde een zekere kolonel Friedrich Herzenwirth, een lid van de voormalige Duitse geheime dienst, dat de Duitsers al heel vroeg in de Grote Oorlog experimenteerden met filmbeelden, die vanuit vliegtuigen op de wolken werden geprojecteerd. Het was de bedoeling met de visioenen een bijgelovige angst te zaaien onder de geallieerde soldaten en ze in paniek op de vlucht te doen slaan. Een knap staaltje van propaganda-oorlog… Maar in plaats van de engelen te beschouwen als beschermers van de Duitse troepen, verwelkomden de Britten hen als hun eigen beschermers. Kolonel Herzenwirth liet zelfs uitschemeren dat het verhaal van Arthur Machen deel uitmaakte van een al even knap staaltje contra-propaganda, dat de angstwekkende visioenen precies moest ombuigen in visioenen van hoop en vertrouwen.
Merkwaardig is dat de Amerikaanse krant waarin deze verklaring werd gepubliceerd, ook een onderzoek instelde naar deze kolonel Herzenwirth… en dat er nooit een officier met die naam schijnt gediend te hebben tijdens de Eerste Wereldoorlog in de Duitse Geheime Dienst. Was kolonel Herzenwirth dan een grapjas, of het visioen van een journalist die de komkommertijd een beetje wilde opvrolijken? Het is tot op de dag van vandaag een mysterie gebleven… en dat geldt trouwens ook, en nog in veel grotere mate, voor de ware aard van die fameuze Engelen van Bergen…

Quiz Vraag (12+): Patrick Bernauw schreef een boek over 'De Engelen van Bergen'. Hoe luidt de titel van dit boek?

Geen opmerkingen:

Zoeken in deze blog

LinkWithin

Related Posts with Thumbnails